Ανέκδοτη συνέντευξη του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες: «Οι μύθοι για μένα είναι πιο ενδιαφέροντες από τη ζωή μου»
Αποσπάσματα από μια συνέντευξη του Κολομβιανού νομπελίστα, του 1994, στην οποία μιλάει για τη μουσική, την Καραϊβική, το χρήμα, τον έρωτα, τα βιβλία και τις ιδέες.
Τα αποσπάσματα που ακολουθούν αποτελούν μέρος μιας εκτενούς συζήτησης με τον Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, η οποία ηχογραφήθηκε στις 6 Μαΐου 1994, στην Αβάνα της Κούβας, με τη συμμετοχή του πρόσφατα αποθανόντος δημοσιογράφου Μαουρίσιο Βισέντ. Σε συνεργασία με τον ντοκιμαντερίστα, Jon Intxaustegi, η EL PAÍS προσφέρει αποσπάσματα από αυτή τη συνέντευξη.
Ο Κολομβιανός μυθιστοριογράφος ήταν τότε 67 ετών και μίλησε ανοιχτά, αποκαλύπτοντας τον πλήρη, συγκλονιστικό εαυτό του. Μόλις είχε εκδοθεί το μυθιστόρημά του «Περί έρωτος και άλλων δαιμονίων».
Στη συνέντευξη – η οποία δεν είχε δημοσιευτεί μέχρι σήμερα και η πλήρης έκδοσή της βρίσκεται μέσα στο τεύχος 117 του πολιτιστικού περιοδικού TintaLibre – ο κάτοχος του Νόμπελ Λογοτεχνίας του 1982 μιλάει για τη μουσική, την Καραϊβική, το χρήμα, τον έρωτα, τα βιβλία του και τις ιδέες του.
Έχω την εντύπωση ότι από όλα τα βιβλία μου, εκείνο που συνοψίζει καλύτερα την Καραϊβική είναι το Περί Έρωτος και άλλων Δαιμονίων.
Photo: Wikimedia Commons
«Τα Εκατό χρόνια μοναξιά είναι ένα βαλενάτο 450 σελίδων»
Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες: Πιστεύω ότι τα Εκατό Χρόνια Μοναξιά είναι ένα βαλενάτο (κολομβιανό δημοτικό τραγούδι) 450 σελίδων. Και το λέω αυτό με απόλυτη σοβαρότητα. Η αισθητική είναι η ίδια, η ιδέα είναι η ίδια, οι πηγές είναι οι ίδιες: Ιστορίες που υπάρχουν εκεί έξω και που έχουν χαθεί, χαμένες στη λαϊκή λήθη. Το Ο Έρωτας στα χρόνια της Χολέρας είναι ένα μπολερό (κουβανέζικο ρομαντικό τραγούδι) 380 σελίδων και το λέω αυτό με απόλυτη σοβαρότητα. Όταν κανείς δεν ήξερε τι είναι τα τραγούδια βαλενάτο, θυμάμαι ότι, όταν ήμουν παιδί, πήγαινα να ακούσω τους ακορντεονίστες που έφταναν κατά τη διάρκεια των φεστιβάλ, γιατί από εκεί προέρχεται η μουσική βαλενάτο… Ήταν περιπλανώμενοι μουσικοί που πήγαιναν από πόλη σε πόλη, τραγουδώντας για ένα γεγονός που είχε συμβεί κάπου αλλού. Ήταν περιοδεύουσες εφημερίδες που συνοδεύονταν από ακορντεόν.
Στην αρχή, αυτό που με ενδιέφερε περισσότερο ήταν η ιστορία που αφηγούνταν, όχι τόσο η μουσική. Αλλά, στη συνέχεια, για μένα, η ιστορία, τα γεγονότα – και ουσιαστικά η ζωή της περιοχής – παρέμεναν πάντα συνδεδεμένα με τη μουσική. Έχω την εντύπωση ότι από όλα τα βιβλία μου, εκείνο που συνοψίζει καλύτερα την Καραϊβική είναι το Περί Έρωτος και άλλων Δαιμονίων. Στην πραγματικότητα, αν σε κάποιο βιβλίο μου μπορείτε να δείτε πώς είμαστε πραγματικά εμείς οι άνθρωποι της Καραϊβικής – ένα μείγμα πολλών φυλών από το οποίο αναδύθηκε ένας νέος πολιτισμός – είναι σε αυτό το βιβλίο.
Εκεί που αισθάνεται κανείς πραγματικά την Καραϊβική είναι στον Παναμά- την αισθάνεται οικολογικά, την αισθάνεται με την έννοια ότι το σώμα του νιώθει πιο άνετα στο περιβάλλον.
Photo: Flickr
-Παρόλο που το «Περί Έρωτος και άλλων δαιμονίων» διαδραματίζεται στην Καρθαγένη της Κολομβίας, το βλέπω ως πολύ κουβανέζικο, με εμπειρίες και τρόπους ζωής που εξακολουθούν να υπάρχουν.
Πουθενά στο βιβλίο δεν αναφέρεται ότι η πόλη είναι η Καρθαγένη – και αυτό δεν είναι καθαρά τυχαίο. Με ενδιαφέρει η αβεβαιότητα, απλώς ήθελα να ξεκαθαρίσω ότι το βιβλίο διαδραματίζεται σε οποιαδήποτε πόλη της Καραϊβικής. Ποτέ δεν είχα ασχοληθεί με το αφρικανικό συστατικό του πολιτισμού της Καραϊβικής τόσο στενά όσο σε αυτό το βιβλίο. Στην Καρθαγένη – λόγω των ιδιαίτερων συνθηκών της αποικιακής περιόδου και των πολύ ιδιαίτερων συνθηκών της ισπανικής αποικιοκρατίας – αυτοί οι πολιτισμοί δεν πρόλαβαν ή δεν διατηρήθηκαν τόσο καλά όσο στην Κούβα. Όλες οι πληροφορίες που υπάρχουν στο μυθιστόρημα δεν θα μπορούσαν να έχουν αποκτηθεί μόνο από την Καρθαγένη και πιθανότατα σε καμία άλλη πόλη της Καραϊβικής.
Η Καραϊβική δεν είναι μια γεωγραφική περιοχή, αλλά μάλλον μια πολιτιστική περιοχή. Δεν καλύπτει μόνο την Καραϊβική Θάλασσα. Για μένα, ξεκινά από το νότο των Ηνωμένων Πολιτειών – ό,τι είναι η Λουιζιάνα και η Φλόριντα – και εκτείνεται μέχρι τη βόρεια Βραζιλία.
Έχω πάρει στοιχεία της αφρικανικής κουλτούρας που ενσωματώνονται στην Καραϊβική τόσο από τη Βραζιλία όσο και από την Κούβα και όλα αυτά λειτουργούν σαν να βρίσκονταν στην Καρθαγένη. Γεννήθηκα στην Αρακατάρα – η οποία είναι μια κολομβιανή πόλη στην ενδοχώρα, αλλά εξακολουθεί να είναι καθαρά Καραϊβική – και αυτή είναι μια περιοχή όχι μόνο της Κολομβίας, αλλά ολόκληρης της Καραϊβικής, της οποίας η κουλτούρα καθορίζεται θεμελιωδώς από τη μουσική.
Εκεί που αισθάνεται κανείς πραγματικά την Καραϊβική είναι στον Παναμά- την αισθάνεται οικολογικά, την αισθάνεται με την έννοια ότι το σώμα του νιώθει πιο άνετα στο περιβάλλον.
-Είναι αλήθεια ότι με τα πρώτα πέσος που κερδίσατε, πήγατε σε κρουαζιέρα στην Καραϊβική;
Αυτό που θα ήταν σπουδαίο είναι να συγκεντρώσω όλους τους μύθους που υπάρχουν για μένα, γιατί ίσως είναι πιο ενδιαφέροντες από τη ζωή μου!
Άκουγα κάποια bolero που δεν ήταν καθόλου από την Καραϊβική: Ήταν Μπαχ, εξίσου λαϊκής προέλευσης. Στο τέλος της ημέρας, όλη η μουσική – η καλλιεργημένη μουσική και η λαϊκή μουσική – έχουν την ίδια προέλευση στα λαϊκά τραγούδια.
Photo: Wikimedia Commons
-Μήπως εσείς ο ίδιος ενθαρρύνετε αυτούς τους μύθους;
Λοιπόν, όταν έγραφα το «Φθινόπωρο του Πατριάρχη», στη Βαρκελώνη, υπήρξε ξαφνικά μια στιγμή που συνειδητοποίησα ότι είχα αφήσει πίσω μου το οικολογικό μου περιβάλλον. Υπήρχαν πράγματα που δεν αισθανόμουν πλέον: Είχα ξεχάσει το χρώμα της θάλασσας, τις μυρωδιές. Διαπίστωσα ότι δεν θυμόμουν συγκεκριμένα πράγματα, πράγματα που χρειαζόμουν για να εκφράσω εκείνη την πραγματικότητα. Τα συναισθήματα, η επίγνωση του από πού ήμουν, δεν έλειπε ποτέ, γιατί όπου κι αν βρίσκεται ο συγγραφέας, κουβαλάει τον κόσμο του -στον Βόρειο Πόλο ή στον Νότιο Πόλο. Αλλά δεν μπορούσα να θυμηθώ πώς ήταν ορισμένα πράγματα: Οι μυρωδιές, οι ήχοι, η θερμοκρασία. Είναι πολύ δύσκολο να φανταστείς τη ζέστη όταν κάνει κρύο, και το αντίστροφο.
Ανησύχησα πολύ, επειδή το μυθιστόρημα είχε μπλοκαριστεί. Έτσι, έκανα ένα διάλειμμα και πήγα σε μια περιοδεία που με πήγε στο Σάντο Ντομίνγκο. Και, από το Σάντο Ντομίνγκο, κατέβηκα όλο το τόξο της Καραϊβικής μέχρι την Καρθαγένη και ανέκτησα όλα όσα χρειαζόμουν, όλα τα καύσιμα που χρειαζόμουν για να γράψω το βιβλίο. Δεν έκανα ούτε μια σημείωση: Ήταν απλώς θέμα ζωής, να το κάνω, να επισκεφθώ όλα τα νησιά της Καραϊβικής, ένα προς ένα, χωρίς να κάνω απολύτως τίποτα άλλο από το να βλέπω. Και δεν χρειαζόταν να περάσω ένα χρόνο για να το κάνω: Ήταν τρεις μέρες εδώ ή μια εβδομάδα εκεί. Όταν επέστρεψα, το βιβλίο έφτασε ρέοντας στο τέλος του.
-Και κατά τη διάρκεια των βραδιών σας στη Βαρκελώνη, τι bolero ακούγατε;
Άκουγα κάποια bolero που δεν ήταν καθόλου από την Καραϊβική: Ήταν Μπαχ, εξίσου λαϊκής προέλευσης. Στο τέλος της ημέρας, όλη η μουσική – η καλλιεργημένη μουσική και η λαϊκή μουσική – έχουν την ίδια προέλευση στα λαϊκά τραγούδια. Υπάρχει μια φωτογραφία στην τεράστια εικονογραφία του Ούγγρου συνθέτη, Μπέλα Μπάρτοκ, η οποία είναι τρομερά συγκινητική: Εμφανίζεται με ένα από αυτά τα κυλινδρικά μαγνητόφωνα να συλλέγει ιστορίες από τους αγρότες της Τρανσυλβανίας, από τη χώρα του Δράκουλα. Σχεδόν όλη η μουσική του έχει αυτή τη λαϊκή προέλευση – όπως και του Μπαχ, όπως και τα βαλενάτο, όπως και σχεδόν όλη η λογοτεχνία της Καραϊβικής. Η μουσική, για μένα, δεν είναι μόνο κλασική μουσική ή μόνο λαϊκή μουσική, δεν μπορείς να πεις ότι η κλασική μουσική δεν είναι μουσική ή ότι η λαϊκή μουσική δεν είναι μουσική ή ότι το bolero δεν είναι, αλλά το cha-cha είναι. Πιστεύω ότι όλα είναι ανθρώπινες εκφράσεις μεγάλης αξίας. Δεν μπορώ πραγματικά να γράψω ακούγοντας μουσική, γιατί, κάποια στιγμή, με ενδιαφέρει περισσότερο αυτό που παίζει παρά αυτό που γράφω.
Η μουσική με αγγίζει περισσότερο από τη λογοτεχνία, ή μου επιβάλλεται περισσότερο από τη λογοτεχνία. Δεν την ακούω όταν γράφω, αλλά πάντα βυθίζομαι σε αυτήν, ιδιαίτερα όταν γράφω. Όταν ήμουν στη Βαρκελώνη – κατά τη διάρκεια μιας παύσης μετά το Εκατό χρόνια μοναξιά αναζητώντας ένα μονοπάτι, για να δω πού θα πάω στη συνέχεια – άκουγα πολύ μουσική. Πάντα άκουγα μουσική. Απλώς την άκουγα όπως ερχόταν, απ’ όπου κι αν προερχόταν. Στη Βαρκελώνη, τη δεκαετία του 1960, το πλεονέκτημα ήταν ότι μπορούσε κανείς να ακούσει μουσική παντού, είναι μια κατεξοχήν μουσική πόλη. Άκουγα ιδιαίτερα το τρίτο κοντσέρτο για πιάνο του Μπέλα Μπάρτοκ -το οποίο μου αρέσει πολύ- και το έπαιζα πολύ, ακριβώς τις ημέρες που έγραφα το Φθινόπωρο του Πατριάρχη.
Όταν εκδόθηκε, υπήρξαν κάποιοι ειδικοί -τόσο στη λογοτεχνία όσο και στη μουσική- που προσπάθησαν να μου δείξουν ότι, κατά κάποιον τρόπο, η σύνθεση, η δομή αυτού του βιβλίου, βασιζόταν σε εκείνο το κοντσέρτο του Μπέλα Μπάρτοκ, αν και δεν μπόρεσα ποτέ να καταλάβω την εξήγηση που μου έδωσαν. Αναρωτιέται κανείς τι είδος μουσικής είναι το Περί Έρωτος και άλλων Δαιμονίων. Δεν έχω ιδέα, αλλά είναι πιθανό να έχει και τη δική του μουσική. Αυτό που ήθελα ήταν το μυθιστόρημα να είναι μουσική χωρίς ούτε μια παραφωνία. Για να συμβεί αυτό, πρέπει να δουλεύεις πάνω σε ένα βιβλίο 200 σελίδων επί τέσσερα χρόνια, κάθε μέρα, φροντίζοντας να μην υπάρχει ούτε μια δυσαρμονική νότα.
*Με στοιχεία από elpais.com
- Καιρός: Έως τους 40 βαθμούς η θερμοκρασία – Καταιγίδες στα βόρεια
- Ο Κέβιν Σπέισι αρνείται να αφήσει την έπαυλη της Βαλτιμόρης – Πουλήθηκε σε πλειστηριασμό
- Έρικ Σμιντ: «Μίλησα λάθος για την Google και τις ώρες εργασίας της»
- Σύνταξη: Ψαλίδα 475 ευρώ μεταξύ Δημοσίου και ιδιωτικού τομέα
- Πότε πρέπει να κάνουμε εμβόλια για τον Covid
- Διαβατήριο για τα ακίνητα το έγγραφο «κλειδί» – Πώς εκδίδεται