A’ Παγκόσμιος Πόλεμος: Η συντριβή των Συμμάχων στην Καλλίπολη
Η συντριβή των Βρετανών και ο θρίαμβος των Τούρκων στην Καλλίπολη στα πλαίσια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου
Η 9η Ιανουαρίου του 1916 είναι η ημέρα που ολοκληρώνεται η συντριβή των Βρετανών και ο θρίαμβος των Τούρκων, συμμάχων των Γερμανών, σε μία κρίσιμη εκστρατεία του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Είναι η ημέρα που ολοκληρώνεται η αποχώρηση των βρετανικών στρατευμάτων από την Καλλίπολη, στη νότια ακτή του στενού των Δαρδανελίων.
Όπως σημειώνει ο Στάθης Ευσταθιάδης στο «ΒΗΜΑ» της 22ας Μαΐου 2014, ο πόλεμος της Καλλίπολης ήταν ένας «από τους πιο αιματηρούς πολέμους και για τις δύο πλευρές, στον οποίο πήραν μέρος το Ναυτικό, χερσαίες δυνάμεις και για πρώτη φορά στα πολεμικά χρονικά η (συμμαχική) αεροπορία σε επιθετικές πτήσεις. Αρχισε στις 25 Απριλίου 1915 με απόβαση άγγλων πεζοναυτών, η οποία συνεχίστηκε το καλοκαίρι και τερματίστηκε στις 9 Ιανουαρίου 1916 (…) αφού προηγουμένως οι Σύμμαχοι έστειλαν περί τις 40.000 σορούς πολεμιστών στην Ευρώπη και οι Τούρκοι έθαψαν 65.000 και περισσότερους στρατιώτες τους».
Η ιδέα του Τσόρτσιλ
Η ιδέα του τότε υπουργού Ναυτικών Ουίνστον Τσόρτσιλ, μετέπειτα πρωθυπουργού της Βρετανίας και μεγάλου πρωταγωνιστή του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου: «προέβλεπε απόβαση στη χερσόνησο της Καλλίπολης “χερσαίων δυνάμεων” που θα υποστήριζε η ισχυρή μοίρα του αγγλικού Ναυτικού στη Μεσόγειο, η οποία θα περνούσε από τα Στενά.
»Θα βομβάρδιζε τις τουρκικές οχυρώσεις και θα κατέστρεφε τη μοναδική γέφυρα του Γαλατά που ενώνει την ευρωπαϊκή με την ασιατική ακτή της Κωνσταντινούπολης –ακόμη πρωτεύουσας της Τουρκίας –απομονώνοντας έτσι τις τουρκικές δυνάμεις στην ευρωπαϊκή ακτή που θα αναγκάζονταν να παραδοθούν.
»Ο Τσόρτσιλ ήταν βέβαιος ότι σε δύο εβδομάδες θα ήταν δυνατόν να κριθεί η εκστρατεία και αυτό «ίσως δώσει τέρμα» στον πόλεμο, αφού θα υποχρέωνε τη Βουλγαρία να μείνει ουδέτερη και θα επέτρεπε στην Ελλάδα να σταθεί στο πλευρό των Αγγλων.
»[Το 1959, μιλώντας στην Οξφόρδη, ο Τσόρτσιλ υποστήριξε ότι αν η εκστρατεία της Καλλίπολης ήταν νικηφόρα ίσως δεν θα κατέρρεε το τσαρικό καθεστώς γιατί δεν θα υπήρχαν οι συνθήκες που επέτρεψαν στον Λένιν να οδηγήσει την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917.]
O Oυίνστον Τσόρτσιλ, καθισμένος στο κέντρο, το 1916
Σωρεία λαθών
»Η Αγγλία είχε αρχίσει να οργανώνει στην Αίγυπτο στρατό από Αυστραλούς, Νεοζηλανδούς και Ινδούς –οι οποίοι ελάχιστα όμως γνώριζαν από πολεμική τέχνη.
»Αυτοί ήταν το κύριο σώμα της Συμμαχικής Εκστρατευτικής Δύναμης το οποίο ξεκίνησε στα μέσα Φεβρουαρίου 1915 για την Καλλίπολη συνοδεία αγγλικών θωρηκτών, καταδρομικών, αντιτορπιλικών, τεσσάρων γαλλικών πολεμικών και με επικεφαλής τη ναυαρχίδα του αγγλικού στόλου «Queen Elizabeth», το ισχυρότερο πολεμικό σκάφος της εποχής του που μόλις έμπαινε σε δράση.
»Στις 9.15 το πρωί της 18ης έφθασαν ανοικτά στα Στενά και τότε ανακάλυψαν πρώτον ότι δεν υπήρχε σχέδιο επίθεσης, δεύτερον ότι δεν είχαν καθοριστεί οι αρμοδιότητες των αρχηγών των δύο Οπλων και τρίτον ότι οι χάρτες που θα χρησιμοποιούσαν ήταν του 1885.
»Ο επικεφαλής του Στόλου αντιναύαρχος Σάκβιλ Κάρτεν, ωστόσο, αποφάσισε να αρχίσει ο βομβαρδισμός για να διαπιστώσει πολύ γρήγορα ότι οι Τούρκοι, μολονότι αιφνιδιάστηκαν, απάντησαν με πυρά πυροβόλων που κρατούσαν μακριά τα περισσότερα αγγλικά σκάφη.
Tουρκικό πυροβολικό σώμα εξοπλισμένο με γερμανικά MG 08
Γερμανικά πυροβόλα
»Οι Σύμμαχοι δεν γνώριζαν ότι στα Στενά είχαν τοποθετηθεί γερμανικά πυροβόλα μεγάλου βεληνεκούς και ότι τα χειρίζονταν Γερμανοί, οι οποίοι με επικεφαλής τον στρατηγό Λίμαν φον Σάντερς είχαν στρατοπεδεύσει στην περιοχή από τον Δεκέμβριο του 1913 και είχαν δημιουργήσει “έναν αξιόμαχο στρατό, συνολικά περί τις 60.000, που δεν είχε καμία σχέση με τα οθωμανικά μπουλούκια”.
»Αυτό όμως δεν εμπόδισε να αρχίσει η απόβαση. Τότε διαπιστώθηκαν δύο ακόμη τραγικές παραλείψεις. Δεν υπήρχαν αρκετά αποβατικά σκάφη, με αποτέλεσμα η απόβαση χιλίων ανδρών να κρατά μία ολόκληρη ημέρα. Δεύτερον, η Θάλασσα ήταν ναρκοθετημένη και οι Σύμμαχοι δεν το γνώριζαν. Δύο γαλλικά αντιτορπιλικά και ένα βρετανικό που κάλυπταν την απόβαση βυθίστηκαν σχεδόν αύτανδρα.
Προχειρότητα, άγνοια, αφέλεια
»Οι απίθανες αυτές ατέλειες που μαρτυρούν την προχειρότητα, την άγνοια και την αφέλεια των σχεδιαστών με την οποία οργανώθηκε η εκστρατεία της Καλλίπολης δεν ήταν οι μόνες.
»Πολύ γρήγορα οι μονάδες που αποβιβάστηκαν διαπίστωσαν ότι τα βράχια στις παραλίες δεν άφηναν χώρο να αναπτυχθεί η δύναμη ούτε λόχου ενώ τα μουλάρια και τα γαϊδούρια που μετέφεραν τον βαρύ οπλισμό προχωρούσαν εφ’ ενός ζυγού, αργά και με το ένα στα έξι να κατρακυλά σε γκρεμό.
»Το κύριο τμήμα της συμμαχικής δύναμης είχε αποφασιστεί να συγκεντρωθεί στη Λήμνο, αλλά όταν τα μεταγωγικά από την Αλεξάνδρεια και το Σαουθάμπτον έφθασαν εκεί διαπιστώθηκε ότι ο οπλισμός δεν βρισκόταν στο σκάφος εκείνων που θα τον χρησιμοποιούσαν και ότι «είχαν μείνει στην Αγγλία οι βάρκες και τα άλλα ελαφρά μέσα για να αποβιβαστούν οι στρατιώτες (στη Λήμνο) όπου θα τους επιθεωρούσε ο στρατηγός σερ Γιαν Χάμιλτον», τον οποίο διόρισε ο Κίτσενερ την τελευταία στιγμή ως αρχηγό της εκστρατείας. Ετσι, το εκστρατευτικό σώμα επέστρεψε στην Αλεξάνδρεια όπου έγινε ο σωστός καταμερισμός και η φόρτωση του υλικού.
Βρετανικά στρατεύματα επανδρωμένα από Ινδούς
Επεισοδιακή απόβαση
»Η συμμαχική δύναμη των Βρετανών, Αυστραλών, Γάλλων και Νεοζηλανδών έφθασε στα Στενά και άρχισε να αποβιβάζεται στις 25 Απριλίου 1915. Ομως η κακοδαιμονία και οι συνέπειες της άγνοιας της Δύναμης των Τούρκων τους κυνηγούσαν.
»Ενα ολόκληρο γαλλικό σύνταγμα αποβιβάστηκε στην αντίθετη ακτή και σχεδόν αποδεκατίστηκε. Τρεις ώρες μετά την απόβαση της πρώτης μονάδας διαπιστώθηκε ότι δεν μπορούσε να λειτουργήσει η επικοινωνία τους. Ελειπαν μπαταρίες και άλλο υλικό. Μια βροχή που κράτησε σχεδόν πάνω από μισή ημέρα διέλυσε κυριολεκτικά τα (πρωτόγονο) τηλεφωνικό και τηλεγραφικό σύστημα που τις συνέδεε.
(…)
«Να τελειώνουμε»
Αρχές Αυγούστου του 1915, οι Βρετανοί αποβιβάζονται στην Καλλίπολη. Η αντίσταση όμως που συναντάνε από τους Τούρκους είναι σθεναρή.
«Την τρίτη ημέρα διέκοψαν αφού είχαν πάνω από 2.400 νεκρούς και τραυματίες. Οταν έφθασε στο Λονδίνο η είδηση της “αποτυχίας στην κάλυψη του στόχου”, στο πολεμικό συμβούλιο ακούστηκε για πρώτη φορά “να τελειώνουμε” με την Καλλίπολη. Λίγες ημέρες αργότερα το συμβούλιο πήρε μια απόφαση, πολιτική αυτή, αλλά σε αυτό το πνεύμα.
»Στο τέλος Σεπτεμβρίου η Βουλγαρία κήρυξε επιστράτευση με πρόθεση να προσχωρήσει στη γερμανο-αυστριακή συμμαχία και να επιτεθεί στη Σερβία. Η κατάσταση στο βαλκανικό μέτωπο άλλαζε.
»Το Λονδίνο αποφάσισε να μετακινήσει δύο μεραρχίες από την Καλλίπολη στη Θεσσαλονίκη και αντικατέστησε τον αρχηγό του εκστρατευτικού σώματος σερ Γιαν Χαμιλτον με τον αντιστράτηγο σερ Τσαρλς Μονρό, ο οποίος πήρε εντολή από τον πρωθυπουργό να εξετάσει την κατάσταση “υπό νέο πρίσμα”, δηλαδή αν έπρεπε να εγκαταλειφθεί η Καλλίπολη. Ο Μονρό δεν φάνηκε να συμφωνεί αλλά ο καιρός δεν τον υποστήριξε.
Απόβαση στην Καλλίπολη, 1915, Charles Dixon
Οι εποχές και η συνέχεια των λαθών
»Μετά το πρώιμο καλοκαίρι ήρθε, από τα μέσα Νοεμβρίου, ένας πρώιμος χειμώνας που βρήκε τον στρατό με θερινές στολές. Είναι τραγικά αστείο αλλά στις αστοχίες και στις παραλείψεις προστέθηκε ακόμη μία. Τα πλοία που μετέφεραν τις χειμερινές στολές από την Αγγλία κατευθύνθηκε στην Αλεξάνδρεια, ξεφόρτωσαν εκεί το υλικό πιστεύοντας ότι προοριζόταν για τις εκεί δυνάμεις και μόνο ύστερα από δύο εβδομάδες, όταν διαπιστώθηκε το λάθος, το πλοίο με τις χειμερινές στολές απέπλευσε για τα Δαρδανέλια. Ηταν μάλλον αργά. Το Λονδίνο στις αρχές Δεκεμβρίου, παρά τις αντιρρήσεις της Γαλλίας, είχε δώσει διαταγή για αποχώρηση.
Υποχώρηση
»Τη νύχτα της Πρωτοχρονιάς του 1916 άρχισε να εγκαταλείπει τις θέσεις του το ένα τάγμα μετά το άλλο με πρώτους τους τραυματίες και τους 1.226 αρρώστους που επιβιβάστηκαν στα 56 πλωτά νοσοκομεία. Αντίθετα με ό,τι έγινε με την απόβαση, στην αποχώρησή τους δεν σημειώθηκε το παραμικρό κομφούζιο.
»Κι ας έγινε υπό χιονοθύελλα, με άνεμο που ανέτρεπε βάρκες και εμπόδιζε τα φορτωμένα μουλάρια να προχωρήσουν. Στις 3.45 μετά τα μεσάνυχτα της 8ης Ιανουαρίου αναχώρησε και ο τελευταίος άνδρας. Δεν έμεινε πίσω ούτε ένας, ούτε ένα από τα ζώα, και το πολεμικό υλικό που είχε συγκεντρωθεί σε διάφορα σημεία ανατινάχτηκε όταν ο επικεφαλής της νηοπομπής με την εκστρατευτική δύναμη έδωσε διαταγή «αποπλεύσατε» και «κατεύθυνση Αλεξάνδρεια».
»Η εκστρατεία της Καλλίπολης, το μεγαλύτερο φιάσκο του αγγλικού στρατού μέχρι σήμερα, εξακολουθεί να συγκεντρώνει στρατιωτικούς αναλυτές, ψυχολόγους, ερευνητές από πολλές χώρες οι οποίοι συμφωνούν σε ένα: τα λάθη που έγιναν και το χάος που αυτά προκάλεσαν είναι εντελώς αδικαιολόγητα. Δεν θα τα έκανε ούτε μαθητής στρατιωτικής σχολής. Κάποιοι βρετανοί ιστορικοί βρίσκουν την ιδέα του Τσόρτσιλ για απόβαση στη Δανία ή στην Καλλίπολη «μεγαλειώδη». Ο ίδιος ο Τσόρτσιλ δεν κατηγόρησε ποτέ εκείνους που σχεδίασαν την εκστρατεία.
- Μίλαν: «Δένει» με νέο συμβόλαιο τον Γκάμπια
- Νότιο Σουδάν: Έφηβη νύφη «δημοπρατήθηκε» και «πουλήθηκε» σε τιμή ρεκόρ
- Ούρλιαζε και έβριζε: Ο πρίγκιπας Χάρι στα πιο περίεργα τρία λεπτά της ζωής του
- Τζάκρη: Θα παραμείνω αν δεν εκλεγεί ο Κασσελάκης – «Θέλουμε έναν ΣΥΡΙΖΑ αυτοδύναμο και κυβερνητικό»
- Η Ένωση Δικαστών και Εισαγγελέων ζητά την επαναφορά του 13ου και 14ου μισθού
- Άγιος Παντελεήμονας: Στον Συνήγορο του Πολίτη η έρευνα για τον θάνατο του μετανάστη στο ΑΤ