Πέρα από τον Όσκαρ Ουάιλντ: Oι αφανείς λογοτεχνικοί ήρωες του πρώιμου κινήματος για τα δικαιώματα των ομοφυλόφιλων
Ο Έντουαρντ Κάρπεντερ, ο Τζον Άντινγκτον Σάιμοντς και ο Χάβελοκ Έλις ήταν πρωτοπόροι της εποχής τους - αν και η κληρονομιά τους έχει επισκιαστεί από τον Ιρλανδό θεατρικό συγγραφέα.
Ο Όσκαρ Ουάιλντ πάντα επέβαλε τους δικούς του κανόνες. Συναντώντας τον το 1892, ο Γάλλος συγγραφέας Jules Renard ανέφερε: «Σου προσφέρει ένα τσιγάρο, αλλά το επιλέγει ο ίδιος. Δεν περπατάει γύρω από ένα τραπέζι, μετακινεί το τραπέζι από τη μέση… Είναι τεράστιος και κουβαλάει ένα τεράστιο μπαστούνι».
Οι επιτηδεύσεις στο ντύσιμο και τους τρόπους, η εξαιρετική, μαγνητική ομιλία, τα ακροτελεύτια επιγράμματα, τα εντυπωσιακά, αιχμηρά δοκίμια, οι ιστορίες και τα θεατρικά έργα, όλα αυτά ήταν επιβολές.
Ήταν ο τρόπος με τον οποίο ο Ουάιλντ επέβαλε την προσοχή του κόσμου, έγινε διαβόητος και στη συνέχεια διάσημος. Και μέσα στην ασχήμια και την απελπισία της πτώσης του -το 1895 κρίθηκε ένοχος για ομοφυλοφιλικά αδικήματα (πράξεις «βαριάς ακολασίας») και καταδικάστηκε σε δύο χρόνια καταναγκαστικής εργασίας- επέβαλε ξανά τον εαυτό του στη σύγχρονη και ιστορική φαντασία. Αλλά και στις ζωές των ομοφυλόφιλων ανδρών, επί 128 χρόνια και πλέον.
«Είμαι ένας απερίγραπτος του είδους του Όσκαρ Ουάιλντ»
Υπάρχει ένα πολύ γνωστό απόσπασμα στο βιβλίο του ΕΜ Forster, «Maurice», που γράφτηκε το 1913 αλλά δεν δημοσιεύτηκε παρά μόνο το 1971, μετά το θάνατο του Forster. Ο Maurice, ο οποίος έχει «αποτύχει να σκοτώσει τη λαγνεία μόνος του», αποφασίζει να συμβουλευτεί έναν γιατρό για το πρόβλημά του.
«Είμαι ένας απερίγραπτος», εξομολογείται, «του είδους του Όσκαρ Ουάιλντ». Αυτό που είναι «ανείπωτο» αποκαλύπτεται αμέσως με τη χρήση του ονόματος του Ουάιλντ: Ότι ο Maurice είναι ομοφυλόφιλος.
Το να είσαι «τύπος του Όσκαρ Ουάιλντ» σήμαινε να είσαι ομοφυλόφιλος – αλλά και να μοιάζεις στον Όσκαρ Ουάιλντ; Αυτό ήταν το πρόβλημα που απασχολούσε τους άνδρες της γενιάς του Forster και μετά, τουλάχιστον μέχρι τη νομιμοποίηση της ομοφυλοφιλίας στην Αγγλία και την Ουαλία το 1967 (η Σκωτία δεν ακολούθησε μέχρι το 1981, η Βόρεια Ιρλανδία μέχρι το 1982, η Ιρλανδία μέχρι το 1993).
«Είμαι ένας απερίγραπτος», εξομολογείται, «του είδους του Όσκαρ Ουάιλντ». Αυτό που είναι «ανείπωτο» αποκαλύπτεται αμέσως με τη χρήση του ονόματος του Ουάιλντ: Ότι ο Maurice είναι ομοφυλόφιλος
Η θεατρικότητα του Ουάιλντ
Η σκανδαλώδης αποκάλυψη του Ουάιλντ δημιούργησε μια σειρά από δημόσιες υποθέσεις και προκαταλήψεις που παρέμειναν για περισσότερο από μισό αιώνα, διαστρεβλώνοντας συχνά τον τρόπο με τον οποίο οι ομοφυλόφιλοι έβλεπαν τον εαυτό τους. Μεταξύ αυτών ήταν η πεποίθηση ότι οι γκέι άνδρες, όπως ο Ουάιλντ, επιβάλλονταν στον κόσμο με τη διαφορετικότητά τους: Ότι ντύνονταν διαφορετικά, μιλούσαν διαφορετικά, ήταν «θεατρικοί».
Ότι οι σχέσεις τους -όπως φέρεται να ήταν οι σχέσεις του Ουάιλντ- ήταν ωμά σεξουαλικές, εκμεταλλευτικές, βυθισμένες σε ανισότητες ηλικίας και τάξης. Ότι η ευαισθησία τους στον εκβιασμό τις έφερε σε επαφή με την εγκληματικότητα, τις έκανε ύποπτες. Ότι μπορεί να ήταν πάντα ένα βήμα μακριά από την τραγωδία. Ο Maurice έκανε μια προσπάθεια να διαφωνήσει με αυτές τις ιδέες, αλλά το γεγονός ότι ο Forster αισθάνθηκε ανίκανος να το επικοινωνήσει όσο ζούσε είναι μια απόδειξη της επιρροής τους.
Η πεποίθηση ότι οι γκέι άνδρες, όπως ο Ουάιλντ, επιβάλλονταν στον κόσμο με τη διαφορετικότητά τους: Ότι ντύνονταν διαφορετικά, μιλούσαν διαφορετικά, ήταν «θεατρικοί»
Όσκαρ Ουάιλντ, 1893 / Photo: Wikimedia Commons
Έγινε γκέι ήρωας και, τελικά, ποπ είδωλο
Όταν το σύγχρονο κίνημα για τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων βάδισε στις δεκαετίες του 1960 και του 1970, ο Ουάιλντ γιορτάστηκε ως ο ιδρυτικός μάρτυρας του, το πιο διαβόητο θύμα της ομοφοβίας στην ιστορία. Είχε ήδη αρχίσει να διεκδικείται διστακτικά από τη λογοτεχνία. Τώρα έγινε γκέι ήρωας και, τελικά, ποπ είδωλο. Για νέους και πιο ευτυχισμένους λόγους, ο Ουάιλντ επιβλήθηκε ξανά. Ένας ομοφυλόφιλος αντιμετώπιζε έναν οικείο πρόγονο: Τον Όσκαρ.
Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία, φυσικά, ότι ο Όσκαρ υπήρξε θύμα της ομοφοβίας. Ο μαρκήσιος του Κουίνσμπερι, μισοτρελαμένος επειδή θεωρούσε ότι ο Ουάιλντ διαφθείρει τον γιο του, λόρδο Άλφρεντ Ντάγκλας, άφησε μια κάρτα στο κλαμπ του Ουάιλντ, στην οποία ήταν γραμμένο (το ορθογραφικό λάθος έγινε πασίγνωστο) «somdomite».
Αλλά τα προβλήματα άρχισαν πραγματικά μόνο όταν ο Ουάιλντ αποφάσισε να υποβάλει μήνυση για συκοφαντική δυσφήμιση. Αυτό που γνώριζαν, βέβαια, τόσο ο Ουάιλντ όσο και οι φίλοι του ήταν ότι ο Κουίνσμπερι, όσο δυσάρεστα και αν ήταν, έλεγε την αλήθεια. Ο Ουάιλντ έχασε την αγωγή του εναντίον του Κουίνσμπερι και η αστυνομία τον συνέλαβε με βάση τα στοιχεία που είχαν παρουσιαστεί στο δικαστήριο. Στις 25 Μαΐου καταδικάστηκε. Ακολούθησε ηθικός πανικός. Αρκετούς μήνες αργότερα, όταν μεταφερόταν από φυλακή σε φυλακή, ο Ουάιλντ αναγνωρίστηκε στην αποβάθρα του σταθμού Clapham Junction και χλευάστηκε από το πλήθος.
Αφού ο Ουάιλντ οδηγήθηκε στη φυλακή, ένας άλλος ομοφυλόφιλος, ο Έντουαρντ Κάρπεντερ, έγραψε σε έναν συμπαθή φίλο του: «Έχουμε μια μακρά εκστρατεία για να πολεμήσουμε»
Ο Έντουαρντ Κάρπεντερ / Photo: Wikimedia Commons
Άνοιξε τον δρόμο
Ήταν τόσο μεγάλη η έκρηξη δηλητηρίου, τόσο φρικτή η μοίρα του Ουάιλντ, που κάλυψε για πάνω από έναν αιώνα το γεγονός ότι στις αρχές της δεκαετίας του 1890 γεννήθηκε το πρώτο κίνημα για τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων στη Βρετανία.
Αφού ο Ουάιλντ οδηγήθηκε στη φυλακή, ένας άλλος ομοφυλόφιλος, ο Έντουαρντ Κάρπεντερ, έγραψε σε έναν συμπαθή φίλο του: «Έχουμε μια μακρά εκστρατεία για να πολεμήσουμε». Αυτή η λέξη «εκστρατεία» είναι αποκαλυπτική. Ο Ουάιλντ δεν συμμετείχε ποτέ σε καμπάνια για αυτό που σήμερα θα ονομάζαμε δικαιώματα των ομοφυλοφίλων – ειδικευόταν σε συγκαλυμμένες αναφορές – αλλά άλλοι συμμετείχαν. Λίγα χρόνια νωρίτερα, ο Κάρπεντερ είχε βοηθήσει στη συλλογή των προσωπικών μαρτυριών περισσότερων από 30 ομοφυλόφιλων ανδρών για ένα βιβλίο με τίτλο Sexual Inversion, γραμμένο από τον Τζον Άντινγκτον Σάιμοντς και τον Χάβελοκ Έλις (η συνεργασία των οποίων αποτελεί την ιστορική έμπνευση για το μυθιστόρημά μου, The New Life).
Το Sexual Inversion είχε σκοπό, εν μέρει με την καταγραφή των εμπειριών ζωής των λεγόμενων «ανάποδων», να καταδείξει ότι η ομοφυλοφιλία δεν ήταν αμαρτία ή εκφυλισμός, αλλά μια ακίνδυνη ανθρώπινη ιδιορρυθμία και ότι ο νόμος βάσει του οποίου καταδικάστηκε αργότερα ο Ουάιλντ ήταν ανιστόρητος, άδικος και έπρεπε να καταργηθεί. (Περιελάμβανε επίσης τις μαρτυρίες έξι ομοφυλόφιλων γυναικών- αν και δεν υπήρχε νόμος που να αφορά τις λεσβίες, η κοινωνική προκατάληψη ήταν έντονη και το βιβλίο αναγνώριζε ότι και οι γυναίκες έπρεπε να σωθούν από το στίγμα).
Ο Κάρπεντερ είχε επίσης γράψει τη δική του υπεράσπιση της ομοφυλοφιλίας, με τίτλο Homogenic Love and Its Place in a Free Society (Η ομοφυλοφιλική αγάπη και η θέση της σε μια ελεύθερη κοινωνία), με σκοπό να το δημοσιεύσει το 1894.
Η ομοφυλοφιλία ήταν ήδη νόμιμη στη Γαλλία και στην Ιταλία (όπου η σχετική νομοθεσία είχε ψηφιστεί το 1889) – γεγονός που δεν έδειχνε απίθανο να επιτευχθεί το ίδιο και στη Βρετανία
O Τζον Άντινγκτον Σάιμοντς / Photo: Wikimedia Commons
Τρεις άντρες με διαφορετική ματιά στη σεξουαλική ζωή
Οι δεσμεύσεις των Κάρπεντερ, Σάιμοντς και Έλις είχαν τις ρίζες τους στις προσωπικές τους εμπειρίες
Ο Κάρπεντερ είχε γνωρίσει τον άνδρα που θα γινόταν σύντροφος της ζωής του, τον Τζορτζ Μέριλ, το 1891- ο Σάιμοντς είχε βγει από μια αυτο-βασανιστική νιότη για να αγκαλιάσει τη σεξουαλικότητά του στη μέση ηλικία- ο Έλις, αν και στρέιτ, ήταν παντρεμένος με μια λεσβία, την Ίντιθ Ληζ, και είχε το δικό του «κόλλημα» (ερεθίζονταν από την ούρηση των γυναικών), πράγμα που σήμαινε ότι γνώριζε επίσης πώς ήταν να έχεις μια στιγματισμένη σεξουαλική επιθυμία.
Η έμπνευση για το πρωτοποριακό έργο αυτών των ανδρών προήλθε εν μέρει από την Ευρώπη. Γάλλοι και Γερμανοί ερευνητές είχαν αρχίσει να επαναπροσδιορίζουν την ομοφυλοφιλία ως ιατρικό και όχι ως κοινωνικό ή νομικό ζήτημα. Η ομοφυλοφιλία ήταν ήδη νόμιμη στη Γαλλία και στην Ιταλία (όπου η σχετική νομοθεσία είχε ψηφιστεί το 1889) – γεγονός που δεν έδειχνε απίθανο να επιτευχθεί το ίδιο και στη Βρετανία.
Ένα διαφορετικό είδος έμπνευσης ήρθε από τις ΗΠΑ: Κάρπεντερ, Σάιμοντς και Έλις ενώθηκαν από την αγάπη τους για την ποίηση του Ουώλτ Ουίτμαν (ο Ουάιλντ ήταν επίσης θαυμαστής του).
Όταν γιορτάζουμε την πρόοδο των δικαιωμάτων των ομοφυλοφίλων, αυτές οι ιστορίες θα πρέπει να έχουν μια καλύτερη θέση στην ιστορία, μαζί με τον Όσκαρ Ουάιλντ. Δεν υπάρχουν μόνο τραγωδίες και αδικίες στο παρελθόν. Υπάρχει επίσης έμπνευση και αναλαμπές ενός κόσμου που έρχεται
O Χάβελοκ Έλις / Photo: Wikimedia Commons
Μόνο αγάπη
Αντιλαμβάνονταν ότι ο Γουίτμαν αποτιμούσε την αγάπη μεταξύ των ανθρώπων ως αγαθό που βελτιώνει τον κόσμο, με επιτομή το ιδανικό της δημοκρατικής, ταξικής «συντροφικότητας».
Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι πολλοί σοσιαλιστές επιδοκίμασαν θερμά τον Ουίτμαν – οι Κάρπεντερ, Σάιμοντς και Έλις θα θεωρούσαν όλοι τους εαυτούς τους κάποιου είδους σοσιαλιστές (και πάλι, το ίδιο θα έκανε και ο Ουάιλντ). Δεν θα πρέπει επίσης να αποτελεί έκπληξη – λαμβάνοντας υπόψη τους δεσμούς μεταξύ του κινήματος LGBTQ+ και του φεμινισμού σήμερα – ότι αν ήσασταν υποστηρικτής του αγώνα των ομοφυλοφίλων, ήταν επίσης πιθανό να υποστηρίζατε τα δικαιώματα των γυναικών. Έτσι, το αναδυόμενο κίνημα για τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων στη Βρετανία συνδεόταν με ευρύτερα κινήματα για μεταρρυθμίσεις στα τέλη της Βικτωριανής εποχής, μέρος μιας ευρύτερης παρόρμησης για την εξεύρεση νέων και καλύτερων τρόπων ζωής στον σύγχρονο κόσμο.
Αυτός ήταν ο πνευματικός σύνδεσμος που διαλύθηκε από τις δίκες του Ουάιλντ. Το φυλλάδιο του Κάρπεντερ, «Homogenic Love», απορρίφθηκε από τον εκδότη του, ο οποίος αφαίρεσε επίσης το ουίτμανικό ποίημα του Κάρπεντερ Towards Democracy από τον κατάλογό του για καλό σκοπό. Ο Σάιμοντς είχε πεθάνει σε ηλικία μόλις 52 ετών το 1893- ο Έλις αμφιταλαντεύτηκε για τη δημοσίευση του Sexual Inversion και τολμούσε να το προωθήσει μόνο το 1897. Η πρώτη έκδοση καταστράφηκε μετά την παρέμβαση του λογοτεχνικού εκτελεστή του Σάιμοντς για λογαριασμό της οικογένειάς του. Ο Έλις επέμεινε, κυκλοφόρησε το βιβλίο αποκλειστικά με το δικό του όνομα – μόνο και μόνο για να το μαζέψει η αστυνομία και να το διώξει ως άσεμνο. Ένας δικαστής συμφώνησε, και το βιβλίο καταστράφηκε και πάλι από την αρχή.
Και όμως δεν ήταν το τέλος
Ο Ουάιλντ μπορεί να έγινε πολιτιστικός μπαμπούλας, αλλά τα υπόγεια ρεύματα επιρροής επεκτάθηκαν και στον 20ό αιώνα. Ο Κάρπεντερ έζησε μέχρι το 1929 και έγινε φίλος με τον νεαρό Forster – ήταν ένα χτύπημα στην πλάτη από τον συνεργάτη του Κάρπεντερ, τον Μέριλ, που ενέπνευσε τον Maurice.
Ο Κάρπεντερ ενέπνευσε επίσης αυτόν τον μάλλον πιο θορυβώδη σεξουαλικό ριζοσπάστη, τον DH Lawrence. Ο Έλις έζησε μέχρι το 1939 και έγινε παγκοσμίως γνωστός σεξολόγος, μια λέξη για την παράνομη γνώση που μπορούσαν να αποκτήσουν οι περίεργοι νέοι αν κατέβαζαν έναν από τους τόμους των Μελετών του στην Ψυχολογία του Σεξ (που εκδόθηκαν στις ΗΠΑ για να αποφύγουν τη λογοκρισία) από ένα ψηλό ράφι της βιβλιοθήκης.
Η «Σεξουαλική Ανατροπή» πήρε τη θέση της ως ο πρώτος από αυτούς.
Ακόμη και ο Σάιμοντς είχε μια εργένικη, μεταγενέστερη ζωή. Κι αυτός ενέπνευσε τον Forster, ο οποίος διάβασε τη σεξουαλικά ειλικρινή αυτοβιογραφία του στη Βιβλιοθήκη του Λονδίνου, όπου ήταν κλειδωμένη μέχρι το 1984. Η ομοφυλοφιλία του Σάιμοντς δημοσιοποιήθηκε τελικά το 1964 από μια νεαρή βιογράφο, τη Phyllis Grosskurth, το βιβλίο της οποίας έλαβε ευρεία κριτική. Ήταν μια συμβολή στην αλλαγή του κλίματος που οδήγησε τελικά στη νομιμοποίηση τρία χρόνια αργότερα.
Όταν γιορτάζουμε την πρόοδο των δικαιωμάτων των ομοφυλοφίλων, αυτές οι ιστορίες θα πρέπει να έχουν μια καλύτερη θέση στην ιστορία, μαζί με τον Όσκαρ Ουάιλντ. Δεν υπάρχουν μόνο τραγωδίες και αδικίες στο παρελθόν. Υπάρχει επίσης έμπνευση και αναλαμπές ενός κόσμου που έρχεται.
*Το βιβλίο The New Life του Tom Crewe κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Vintage.
*Με στοιχεία από theguardian.com
- Αντιμόνιο: Γιατί είναι περιζήτητο και τι επιδώκει η Κίνα με τον περιορισμό των εξαγωγών της
- Zara: Οι βιομηχανίες ένδυσης σταματούν τις παραγγελίες στα εργοστάσια του Μπαγκλαντές μετά τις ταραχές
- Απόπειρα κατά Τραμπ: Ελεύθερος σκοπευτής πυροβόλησε το όπλο του δράστη
- Ολυμπιακοί Αγώνες 2028: Πώς θα αντιμετωπίσουν το κυκλοφοριακό οι διοργανωτές – «Χωρίς αυτοκίνητο»
- Ρωσία: Εκκενώνονται πέντε χωριά στην περιφέρεια Μπέλγκοροντ, στα σύνορα με την Ουκρανία
- Λάρισα: IX συγκρούστηκε με μηχανή της ΔΙΑΣ – Τραυματίστηκε αστυνομικός